تی تی کاروانسرا
کاروانسرای تی تی کجاست؟
کاروانسرای تی تی، از جاهای دیدنی استان گیلان، در شهرستان سیاهکل، در جنوب شهر سیاهکل، در جنوب شرقی رشت و در جنوب غربی شهر لاهیجان واقع شده است. این بنای تاریخی تا سیاهکل، ۱۵ کیلومتر (۲۰ دقیقه)، تا لاهیجان ۳۳ کیلومتر (۴۵ دقیقه) و تا رشت ۶۰ کیلومتر (حدود یک ساعت) فاصله دارد. فاصله کاروانسرای تی تی تا شهر تهران نیز، ۳۴۰ کیلومتر (حدود چهار ساعت) است. کاروانسرای تی تی در نزدیکی جاده سیاهکل - دیلمان قرار دارد؛ به همین دلیل، در سفر به دیلمان میتوانید برای بازدید از این بنا نیز برنامهریزی کنید.
مسیر دسترسی کاروانسرای تی تی
اگر از شهر رشت به کاروانسرای تی تی میروید، خود را به آزادراه رشت - قزوین برسانید. حدود چند کیلومتر در این جاده برانید و قبل از پلیس راه رشت، از خروجی جاده فومن - سراوان بهسمت سراوان خارج شوید. مسیر را در خیابان عسگری ادامه دهید تا وارد جاده سراوان - سنگر - سیاهکل شوید. از این جاده از طریق کمربندی سیاهکل یا از خود شهر سیاهکل، خود را به جاده سیاهکل - دیلمان برسانید. این جاده از میدانی به نام دیلمان آغاز میشود.
حدود ۱۴ کیلومتر در جاده سیاهکل - دیلمان برانید تا پس از عبور از اقامتگاه بومگردی تی تی به خروجی روستای بالا رود در سمت چپ خود (مشهور به دو راهی رودخانه باباکوه و میثم رود) برسید. کمی جلوتر، یک پل آهنی کمعرض کنار مسجد وجود دارد که با عبور از آن به کاروانسرای تی تی در پای تپهای نسبتا بلند میرسید.
اگر از شهر لاهیجان بهسمت کاروانسرای تی تی حرکت کردهاید، از طریق خیابان انقلاب، خیابان سردار جنگل، بلوار دیلمان و بلوار وحدت به جاده لاهیجان - سیاهکل برسانید. این جاده را تا انتها بروید تا به خیابان امام خمینی شهر سیاهکل برسید. بهسمت چپ بپیچید و میدان دیلمان را مستقیم بروید تا وارد جاده سیاهکل - دیلمان شوید.
اگر از تهران به کاروانسرای تی تی میروید، در آزادراه قزوین - رشت، پس از عبور از پلیس راه، از خروجی سنگر خارج شوید تا در جاده سراوان - سنگر - سیاهکل قرار بگیرید. از طریق کمربندی سیاهکل یا از خود شهر سیاهکل، بعد از رسیدن به میدان دیلمان، جاده سیاهکل به دیلمان را در پیش بگیرید تا در کیلومتر ۱۴ آن، به کاروانسرا برسید.
متاسفانه در مسیر کاروانسرای تیتی هیچ تابلویی برای راهنمایی افراد وجود ندارد و گردشگران باید برای دسترسی به آن از مردم محلی یا نقشه کمک بگیرند.
روایتها و افسانههای بسیاری درباره کاروانسرای تی تی وجود دارد و مشخص نیست که کدامیک به واقعیت نزدیکتر است. به گفته بسیاری از منابع، قدمت ساخت این کاروانسرا به دوره صفویان بازمیگردد. طبق یکی از روایتها، «تی تی» نام یکی از عمههای یکی از پادشاهان دوره صفوی بوده است.
«تی تی» مشتاق بود در منطقه سیاهکل یک کاروانسرای زیبا به نام خود بسازد؛ به همین دلیل دستور ساخت این بنا را داد. البته طبق روایتی دیگر، کاروانسرای تی تی به دستور یکی از حاکمان محلی کیایی ساخته شده است؛ فردی که در عصر تیموریان بر خطه لاهیجان حکومت میکرد. طبق این داستان، صفویان این کاروانسرا را ویران کردند و به همین دلیل آثار به جا مانده از آن به دوره صفوی نسبت داده میشود.
کاروانسرای تی تی در گذشته در مسیر اصلی کاروانهایی بود که از مسیر لاهیجان به دیلمان و طالقان میرفتند. این بنا در تاریخ ۱۲ آذر ۱۳۷۵ با شماره ۱۷۸۴ بهعنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسید.
وجه تسمیه کاروانسرای تی تی
برخی روایتها، دستور ساخت این بنا را به عمه یکی از پادشاهان صفوی نسبت میدهند که «تی تی» نام داشت.
واژه «تی تی» در زبان گیلکی بهمعنی «شکوفه» است؛ به همین دلیل، تی تی کاروانسرا یا کاروانسرای تی تی را میتوان همان کاروانسرای شکوفه دانست. جالب است بدانید که در زبان گیلکی جای صفت و موصوف با هم عوض میشود؛ از همین رو گیلانیها، این کاروانسرا را «تی تی کاروانسرا» مینامند.
معماری کاروانسرای تی تی
کاروانسرای تی تی سیاهکل از نوع کاروانسراهای برون شهری و معماری آن بهصورت دو ایوانی است. اصل تقارن در ساخت این بنا بهخوبی رعایت شده است؛ بهطوری که بنای کاروانسرا دارای محور تقارن در جهت طولی است.
در فضای ورودی کارونسرای تی تی، واقع در ضلع شمالی بنا، فضایی مشابه هشتی وجود دارد که از طریق دو فضای واسط، واقع در ضلع شرقی و غربی هشتی، وارد میان سرا با دو اتاق به وسعت تقریبی ۱۷ متر مربع میشود. این میانسرا حدود ۴۰۰ متر مربع وسعت دارد. حیاط مرکزی و دو ایوان در دو طرف هشتی از دیگر فضاهای این مجموعه تاریخی هستند. وسط حیاط کاروانسرا حوض کوچکی قرار دارد.
در هر چهار طرف حیاط بنای کاروانسرای تی تی، اتاقهایی با پلان مربعی به مساحت تقریبی ۱۴ متر مربع واقع شدهاند که پیش از ورودی هرکدام از آنها، فضایی نیمهشتی قرار دارد. این اتاقها محل استراحت کاروانها و حفاظت از آنها در برابر راهزنان و حیوانات وحشی بودهاند. شاهنشین کاروانسرا نیز در بخش جنوبی بنا واقع شده است و در دو طرف آن دو اتاق مانند قسمت شمالی کاروانسرا دیده میشود.
سنگهای رودخانهای، ملاط ساروج، گچ و آجر از جمله مصالحی هستند که در ساخت کاروانسرای تی تی به کار رفتهاند. طاقهای زیبای آجری و شبکه آبرسانی برای انتقال آب به داخل کاروانسرا از مشخصههای جالب بنا به شمار میروند. شاید برایتان جالب باشد که بدانید در گذشته برای انتقال آب به داخل بنای کاروانسرا از لولههای سفالی استفاده میکردند. این لولهها از چشمهسار کوههای دوردست منطقه، با طی مسیری طولانی، آب گوارا را به دست ساکنان کاروانسرا میرساندند.